Οι γιορτές συχνά παρουσιάζονται ως περίοδος χαράς, θαλπωρής και συναισθηματικής σύνδεσης. Ωστόσο, αυτή η εικόνα δεν αντικατοπτρίζει την εμπειρία όλων. Για πολλούς ανθρώπους, οι γιορτές λειτουργούν ως συναισθηματικοί ενισχυτές, φέρνοντας στην επιφάνεια μοναξιά, απώλεια, ανεκπλήρωτες προσδοκίες και εσωτερικές συγκρούσεις.
Αυτή η εμπειρία δεν αποτελεί αδυναμία ούτε ένδειξη ψυχοπαθολογίας. Αποτελεί μέρος της ανθρώπινης συναισθηματικής πραγματικότητας.
Οι γιορτές ως συναισθηματικός «μεγεθυντικός φακός»
Από ψυχολογική σκοπιά, οι γιορτές ενεργοποιούν έντονα συναισθήματα και γνωστικές αξιολογήσεις. Δεν δημιουργούν απαραίτητα τον πόνο, αλλά συχνά τον αποκαλύπτουν και τον ενισχύουν. Οι κοινωνικές προσδοκίες για ευτυχία, οικογενειακή αρμονία και συντροφικότητα μπορεί να συγκρούονται με τη βιωμένη πραγματικότητα του ατόμου, αυξάνοντας τη συναισθηματική επιβάρυνση (Lazarus & Folkman, 1984).
Όταν το κοινωνικό μήνυμα είναι «πρέπει να είσαι καλά», το άτομο βιώνει έναν διπλό πόνο: αυτόν που ήδη υπάρχει και εκείνον που προκύπτει από την αίσθηση ότι δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που «θα έπρεπε» να νιώθει.
Μοναξιά στις γιορτές: μια αόρατη εμπειρία
Η μοναξιά δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη φυσική απομόνωση. Μπορεί κάποιος να βρίσκεται ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους και να νιώθει συναισθηματικά αποκομμένος. Πρόκειται για μια υποκειμενική εμπειρία που σχετίζεται με την ανικανοποίητη ανάγκη για ουσιαστική σύνδεση και αίσθηση του ανήκειν (Cacioppo & Cacioppo, 2018).
Κατά τη διάρκεια των γιορτών, η κοινωνική σύγκριση εντείνεται και η μοναξιά συχνά γίνεται πιο έντονη, ακριβώς επειδή δεν είναι ορατή.
Απώλεια και πένθος στις γιορτές
Για άτομα που έχουν βιώσει απώλεια, οι γιορτές μπορεί να λειτουργούν ως ισχυρά ερεθίσματα μνήμης. Ένα άδειο κάθισμα στο τραπέζι, μια γνώριμη συνήθεια που δεν επαναλαμβάνεται, μια παρουσία που απουσιάζει.
Το πένθος δεν αποτελεί μια γραμμική διαδικασία που «ολοκληρώνεται» με τον χρόνο. Αντίθετα, αφορά μια συνεχή προσπάθεια αναδόμησης νοήματος και επαναπροσδιορισμού της ζωής μετά την απώλεια (Neimeyer, 2019). Οι γιορτές συχνά επαναφέρουν αυτή τη διεργασία στο προσκήνιο.
Τι σημαίνει ψυχική ανθεκτικότητα αυτή την περίοδο;
Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει καταπίεση του πόνου ή υποχρεωτική θετικότητα. Σημαίνει: αναγνώριση και αποδοχή των συναισθημάτων, ρεαλιστικές προσδοκίες, δυνατότητα αναζήτησης στήριξης.
Σύμφωνα με τον Bonanno (2004), η ανθεκτικότητα συνδέεται με την ικανότητα του ατόμου να προσαρμόζεται σε αντίξοες συνθήκες χωρίς να χάνει τη συνοχή του εαυτού του. Η συνύπαρξη δυσκολίας και λειτουργικότητας είναι απολύτως φυσιολογική.
Αλληλεγγύη και κατανόηση: πώς μπορούμε να στηρίξουμε ο ένας τον άλλον.
Η αλληλεγγύη στις γιορτές δεν περιορίζεται σε υλικές πράξεις προσφοράς. Εκφράζεται και μέσα από:
την αποδοχή ότι δεν βιώνουν όλοι τη χαρά με τον ίδιο τρόπο,
την ικανότητα να ακούμε χωρίς να προσπαθούμε να «διορθώσουμε»,
τη δημιουργία χώρου για όλα τα συναισθήματα.
Ιδιαίτερα για τα παιδιά, η εμπειρία ότι η λύπη, η μοναξιά και η θλίψη είναι θεμιτά συναισθήματα αποτελεί βασικό θεμέλιο για την ψυχική τους υγεία.
Ένα διαφορετικό νόημα των γιορτών
Ίσως οι γιορτές δεν υπάρχουν για να μας επιβάλλουν τη χαρά, αλλά για να μας υπενθυμίσουν τη σημασία της σύνδεσης και της αυθεντικότητας. Όταν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να είναι αληθινός, ακόμη και μέσα στη δυσκολία, δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για ουσιαστική ανθρώπινη επαφή.
Οι γιορτές δεν είναι για να είμαστε όλοι χαρούμενοι.
Είναι για να θυμόμαστε ότι κανείς δεν είναι μόνος επειδή πονά.
Βιβλιογραφία
Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20–28.
https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.1.20
Cacioppo, J. T., & Cacioppo, S. (2018). Loneliness in the modern age: An evolutionary theory of loneliness (ETL). Advances in Experimental Social Psychology, 58, 127–197.
https://doi.org/10.1016/bs.aesp.2018.03.003
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
Neimeyer, R. A. (2019). Meaning reconstruction in bereavement. American Psychological Association.
https://doi.org/10.1037/0000135-000
